Posts

विदाई

Image
  मार्च 1983 में अपनी भौतिक विद्यमानता के अन्तिम पलों में पिताजी ने मेरी बड़ी बहन बीबी अजीत कौर को बाबा नंद सिंह जी महाराज की पवित्र चरण-पादुकाओं को लाने के लिए कहा। बिस्तर पर लेटे-लेटे ही पूज्य पिता जी ने अपने प्रीतम की पादुकाओं को अपने उज्ज्वल-उन्नत ललाट पर श्रद्धा सहित सुशोभित किया और अपनी अन्तिम विनम्र श्रद्धांजलि अर्पित कर उन्होंने शरीर त्याग दिया। अपनी अन्तिम श्वास उनके सम्मुख लेते हुए वे उन्हीं पवित्र चरण-पादुकाओं में विलीन हो गए। इस तरह आनंदित हो उन्होंने अपने जीवन का अन्तिम श्वास भी बाबा नंद सिंह जी महाराज के पवित्र चरणों की पुनीत पादुकाओं में लिया। उन्होंने अपने आपको पवित्र चरण धूलि में संजो लिया, जिसमें वे जीवन भर विचरते रहे थे। उनका शरीर, चेतना और आत्मा अपने परम लक्ष्य बाबा नंद सिंह जी महाराज के चरण-कमलों में विलीन हो गई जो उनके प्रेम का परम लक्ष्य थे। उस समय ऐसा प्रतीत होता था कि वे बाबा नंद सिंह जी महाराज के पवित्र चरण-कमलों में ही विलीन हो गए थे, जो कि उनके अपने जीवन के वास्तविक स्रोत थे। उन्होंने अपना अन्तिम स्नान बाबा नंद सिंह जी महाराज की पवित्र चरण-धूलि में ही किय...

ਵਿਦਾਇਗੀ

Image
ਮਾਰਚ 1983 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੌਤਿਕ ਉਪਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੂਜਯ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਲੇਟੇ ਲੇਟੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਚੌੜੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਮਰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਵਾਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਵਾਸ ਵੀ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਚਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਸਰਬ ਉੱਚ ਅਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘੰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸੋਮਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਸੀ ...

बाबा नंद सिंह जी महाराज के (13) संकल्प

Image
  बाबा नंद सिंह जी महाराज के (13) संकल्प किसी से कोई चीज़ नहीं माँगनी। पैसे को हाथ नहीं लगाना। नगर में नहीं रहना। किसी के चिट्ठी-पत्र भेजने पर नहीं जाना। किसी आयोजन में शामिल नहीं होना। किसी धर्मस्थान से ‘सरोपा’ (सम्मान) नहीं लेना। अपने नाम कोई जागीर नहीं करनी। हस्ताक्षर नहीं करने। अकेली स्त्री को दर्शन नहीं देने। किसी के घर अखण्ड-पाठ पर नहीं जाना। संगत में रागियों और संगत स्थान की सतह से नीचे खड्डा खोद कर बैठना। किसी दीवान या सम्मेलन में नहीं जाना। श्री गुरुनानक पातशाह के अतिरिक्त किसी और दूसरे की स्तुति नहीं करनी। महा भयानक कलियुग में सच्चाई के मार्ग पर चलने के लिए बनाए गए ये दृढ़ नियम, आध्यात्मिक क्षेत्र के एक महान योद्धा द्वारा निर्धारित व निश्चित किए गए थे। ये दृढ़ नियम सांसारिकता के किसी भी रूप के सम्पूर्ण त्याग पर बल देते हैं। यह महायोद्धा कामिनी और कंचन, नाम, बड़प्पन, प्रचार, दलबन्दी और राजनीतिक छल-बल से पूर्णतया मुक्त थे। भौतिक इच्छाएँ और संसार की कोई भी वस्तु उन्हें आकर्षित नहीं कर सकती थी। ये मायावी पदार्थ तो उनके पावन स्थान के निकट भी नहीं पहुँच सकते थे। शारीरिक रूप स...

ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ (13) ਸੰਕਲਪ

Image
  ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ( 13 ) ਸੰਕਲਪ (1) ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਗਣੀ।  (2) ਪੇਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ। (3) ਨਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ। (4) ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। (5) ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। (6) ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਿਰੋਪਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ। (7) ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੋਈ ਜਗੀਰ ਨਹੀਂ ਲੁਆਉਣੀ। (8) ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। (9) ਇਕੱਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ । (10) ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। (11) ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲੋਂ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਕੇ ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ ਬੈਠਣਾ। (12) ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਨ ਜਾਂ ਇਕੱਠ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। (13) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੀ ਉਸਤੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਯਮ ਇਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰ ਦੇ ਸਨ। ਸੂਰਬੀਰ ਕਾਮਿਨੀ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਮ, ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਸਨ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਊਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਇਆਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਢੁਕਦੀਆਂ ਸੀ। ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਕੀ ਢੁੱਕਣਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤ...

बाबा जी का चौथा और पाँचवां नियम

Image
  बाबा जी का चौथा नियम नंद सिंह दी इक सुई दे नक्के जिनी  मैर न होवे । (नंद सिंह की सुई के छिद्र जितनी  निशानी भी न हो) बाबा नंद सिंह साहिब ने अपने अगले नियम का  दृढ़तापूर्वक पालने करते हुए सुई के छिद्र जितनी ज़मीन भी  अपने लिए नहीं बनाई। जिस समय बाबा हरनाम सिंह साहिब ने,  बाबा नंद सिंह साहिब से पूछा कि माँगो  क्या माँगते हो, तो उन्होंने हाथ जोड़कर  निवेदन किया कि नंद सिंह के नाम तो  सुई के छिद्र जितनी धरती भी न हो। साधसंगत जी, बाबा नंद सिंह जी महाराज ने अपने  नाम की कोई निशानी नहीं रखी।  वे फरमाया करते थे कि  हम तो निशानियाँ मिटाने आए हैं, बनाने नहीं। इस नश्वर  संसार में गुरुमुख ने कोई निशानी बनानी है या उन निशानियों  को मिटाना है?  वे फरमाने लगे कि एक गुरुमुख, जिसका  मुख हमेशा गुरु की तरफ लगा रहता है, जिसका प्यार हर  समय अपने गुरु के चरणों में जुड़ा रहता है, वह कभी क्या  पीछे मुड़कर देखेगा कि इस फानी, नश्वर संसार में, इस  मृत्युलोक में उसकी भी कोई निशानी या यादगार बनी हुई  है। साध संगत जी, बा...

ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੌਥਾ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਨੇਮ

Image
  ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਗਲਾ(ਚੌਥਾ) ਨੇਮ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਸੂਈ ਦੇ ਨੱਕੇ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਬਾਬਾ ਹਰਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ, ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਮੰਗੋਂ ਕੀ ਮੰਗਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਸੂਈ ਦੇ ਨੱਕੇ ਜਿੰਨੀ ਮੈਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।  ਇਕ ਸੂਈ ਦੇ ਨੱਕੇ ਜਿੰਨੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।    ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਜੀ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।  ਫੁਰਮਾਇਆ- ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਪਾਉਣੀਆਂ ਹਨ ਜਾ ਢਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਾਉਣੀ ਹੈ ਜਾ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਢਾਉਣੀਆਂ ਹਨ।   ਫੁਰਮਾਉਂਣ ਲੱਗੇ- ਗੁਰਮੁੱਖ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਵਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਧਿਆਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱੜ ਕੇ ਦੇਖੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ?  ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸੰਭਵ ਸਨ । ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ, ਕਾਮਨੀ ਕੰਚਨ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਬਾਬੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ, ਕੋਈ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਹ ਪੂਰਨੇ ਕੋਈ ਨ...

ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਨੇਮ - ਕੰਚਨ ਅਤੇ ਕਾਮਨੀ

Image
  ਆਪਣੇ ਅਨਮੋਲ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਜਾਰੀ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਤੇ ਤੀਸਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਨੇਮਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦਸ ਰਹੇ ਸਨ।  ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੁਰਮਾਉਂਣ ਲੱਗੇ ਕੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਨਿਰੰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਇਹੀ ਕੰਚਨ ਅਤੇ ਕਾਮਨੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਦੁਖੀ ਦੁਨੀ ਸਹੇੜੀਐ ਜਾਇ ਤ ਲਗਹਿ ਦੁਖ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਕਿਸੈ ਨ ਲਥੀ ਭੁਖ ॥ ਰੂਪੀ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੈ ਜਾਂ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਭੁਖ ॥ ਜੇਤੇ ਰਸ ਸਰੀਰ ਕੇ ਤੇਤੇ ਲਗਹਿ ਦੁਖ ॥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ  ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 1287 ਕੂੜੁ ਰਾਜਾ ਕੂੜੁ ਪਰਜਾ ਕੂੜੁ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮੰਡਪ ਕੂੜੁ ਮਾੜੀ ਕੂੜੁ ਬੈਸਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਸੁਇਨਾ ਕੂੜੁ ਰੁਪਾ ਕੂੜੁ ਪੈਨੑਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਕਾਇਆ ਕੂੜੁ ਕਪੜੁ ਕੂੜੁ ਰੂਪੁ ਅਪਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮੀਆ ਕੂੜੁ ਬੀਬੀ ਖਪਿ ਹੋਏ ਖਾਰੁ ॥ ਕੂੜਿ ਕੂੜੈ ਨੇਹੁ ਲਗਾ ਵਿਸਰਿਆ ਕਰਤਾਰੁ ॥ ਕਿਸੁ ਨਾਲਿ ਕੀਚੈ ਦੋਸਤੀ ਸਭੁ ਜਗੁ ਚਲਣਹਾਰੁ ॥ ਕੂੜੁ ਮਿਠਾ ਕੂੜੁ ਮਾਖਿਉ ਕੂੜੁ ਡੋਬੇ ਪੂਰੁ ॥ ਨਾਨਕੁ ਵਖਾਣੈ ਬੇਨਤੀ ਤੁਧੁ ਬਾਝੁ ਕੂੜੋ ਕੂੜੁ ॥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ  ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 468 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਹ ਦੋ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ 'ਕੰਚਨ' ਅਤੇ 'ਕਾਮਨੀ' ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।  ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਜੀ ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਕ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਹਨ।  ਇਕ ਕੰਚਨ (ਸੋਨਾ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਕਾਮਨੀ...